Doofheid bij de hond - aangeboren of verworven gehoorverlies
Doofheid bij de hond - aangeboren of verworven gehoorverlies
Belangrijk vooraf: Fidello is geen dierenarts. Deze pagina is bedoeld om je te informeren en helpt je niet aan een diagnose. Twijfel je over de gezondheid van je hond, of herken je onderstaande signalen? Neem dan altijd contact op met een dierenarts.
Doofheid is het gedeeltelijk of volledig wegvallen van het gehoor bij een hond. Dat kan van geboorte af aan aanwezig zijn, maar het kan ook op latere leeftijd ontstaan. Sommige honden horen aan één oor niets meer terwijl het andere oor goed blijft functioneren, en dat valt voor een eigenaar vaak minder snel op dan doofheid aan beide oren.
Wat is doofheid bij honden?
Gehoorverlies bij honden ontstaat op twee hoofdmanieren. Bij aangeboren doofheid is de gehoorzenuw of het binnenoor al bij de geboorte niet volledig ontwikkeld; dit wordt vaak in verband gebracht met pigmentgenen die ook de vachtkleur bepalen, wat verklaart waarom doofheid vaker wordt gemeld bij overwegend witte honden en bij rassen met een merle-vachtpatroon. Verworven doofheid ontstaat later in het leven en kan onder meer samenhangen met langdurige of onbehandelde oorontstekingen, een opeenhoping van oorsmeer of vreemd materiaal in de gehoorgang, ouderdomsgebonden slijtage van het gehoororgaan, of blootstelling aan bepaalde stoffen die het gehoor kunnen beschadigen. Alleen een dierenarts kan bij een individuele hond vaststellen welke oorzaak van toepassing is.
Welke honden lopen risico?
Aangeboren doofheid wordt vaker gemeld bij rassen met veel wit in de vacht of met een merle-patroon, zoals de Dalmatiër, de Engelse Bulldog, de Australian Shepherd, de Boxer en de Jack Russell Terriër (indicatief; de prevalentie verschilt per bloedlijn en per bron). Bij deze rassen wordt aangeboren doofheid vaker in verband gebracht met bepaalde pigmentgenen, al is de precieze erfelijkheidsgraad niet voor elk ras even goed onderzocht. Verworven doofheid op oudere leeftijd kan bij vrijwel elk ras voorkomen en wordt vaker gemeld naarmate een hond ouder wordt. Honden met terugkerende oorontstekingen, bijvoorbeeld door hangoren of veel contact met water, lopen mogelijk een groter risico op verworven gehoorschade.
Symptomen
Vroege signalen die kunnen wijzen op verminderd gehoor zijn onder meer: niet meer reageren op de naam of vertrouwde geluiden, harder aanslaand blaf- of huilgedrag, dieper slapen dan voorheen, schrikken wanneer je een slapende hond aanraakt zonder dat hij je heeft zien of geroken aankomen, en minder goed richting geven aan geluidsbronnen. Bij doofheid aan één oor vallen signalen vaak minder op, omdat de hond met het gezonde oor nog op geluid reageert.
Let extra op wanneer gehoorverlies gepaard gaat met andere signalen, zoals hevige jeuk of pijn aan het oor, een onaangename geur uit de gehoorgang, scheefhouden van de kop, verlies van evenwicht, of plotselinge desoriëntatie. Dat kan wijzen op een onderliggende oorzaak die om dierenartsenzorg vraagt.
Wanneer naar de dierenarts?
Neem contact op met je dierenarts wanneer je vermoedt dat je hond minder goed hoort, zeker als dit plotseling is ontstaan, als het gepaard gaat met pijn, geur, afscheiding of scheefhouden van de kop, of als het je hond duidelijk onzeker of angstig maakt. Ook bij pups van een ras met een verhoogd risico op aangeboren doofheid is het verstandig dit tijdig te laten controleren, zodat training en omgang tijdig kunnen worden aangepast.
Hoe wordt het vastgesteld?
Een dierenarts start doorgaans met een gedragsobservatie en een otoscopisch onderzoek van de gehoorgang, om ontstekingen, verstoppingen of afwijkingen uit te sluiten. Voor een objectieve vaststelling van de gehoordrempel, ook per oor apart, wordt een BAER-test (Brainstem Auditory Evoked Response) gebruikt; dit is de erkende standaardmethode om aangeboren en verworven doofheid bij honden vast te stellen. Niet elke dierenartsenpraktijk voert deze test zelf uit; soms is doorverwijzing naar een gespecialiseerde kliniek nodig.
Behandeling in hoofdlijnen
Of doofheid behandelbaar is, hangt volledig af van de oorzaak, en dat wordt door de dierenarts beoordeeld. Gehoorverlies door bijvoorbeeld een oorontsteking, een verstopping of een vreemd voorwerp in de gehoorgang kan in sommige gevallen deels herstellen zodra de onderliggende oorzaak is aangepakt. Aangeboren doofheid en doofheid door blijvende schade aan de gehoorzenuw of het binnenoor zijn doorgaans niet omkeerbaar. Het behandelplan, en de vraag of behandeling zinvol is, wordt altijd door een dierenarts bepaald en verschilt per situatie.
Wat je zelf kunt doen
Een dove hond kan, afhankelijk van de mate van gehoorverlies, doorgaans een fijn leven leiden met een aantal aanpassingen. Denk aan het aanleren van handsignalen naast of in plaats van stemcommando's, het gebruik van trilling (bijvoorbeeld stampen op de vloer) om aandacht te trekken, en extra voorzichtigheid bij het wakker maken van een slapende hond. Buiten is het belangrijk om een dove hond aangelijnd te houden of alleen los te laten lopen in een veilig afgesloten gebied, omdat hij aankomend verkeer of ander gevaar niet op geluid kan waarnemen. Dit vervangt geen toezicht, maar kan wel bijdragen aan de veiligheid en het dagelijks welzijn van je hond.
Preventie en verantwoorde fokkerij
Aangeboren doofheid kan niet worden genezen, maar verantwoorde fokkerij kan wel bijdragen aan het verlagen van het risico binnen een ras of bloedlijn. Bij rassen met een bekend verhoogd risico wordt aanbevolen om pups te laten testen met een BAER-test voordat ze eventueel zelf worden ingezet voor de fok, en om terughoudend te zijn met combinaties die het risico op aangeboren doofheid kunnen vergroten, zoals het kruisen van twee honden met het merle-gen. Verworven doofheid op oudere leeftijd is niet altijd te voorkomen, maar het tijdig en zorgvuldig laten behandelen van oorontstekingen kan bijdragen aan het beperken van vermijdbare gehoorschade.
Leven met een dove hond
Met de juiste aanpak wordt doofheid door veel honden goed gecompenseerd: ze leunen sterker op reuk en zicht en leren nieuwe signalen vaak verrassend snel oppikken. Consistentie in handsignalen, een vaste dagstructuur en geduld tijdens de omschakeling helpen een hond zich aan te passen. Voor het gezin en andere huisdieren betekent het vooral dat iedereen zich bewust moet zijn van de beperking, bijvoorbeeld door een slapende hond nooit onverwacht aan te raken.
Veelgestelde vragen
Is een dove hond moeilijker te trainen?
Niet per se; training verloopt via handsignalen, aanraking en beloning in plaats van via stemcommando's, en veel honden pakken dit goed op.
Kan doofheid vanzelf weer overgaan?
Dat hangt af van de oorzaak. Gehoorverlies door bijvoorbeeld een tijdelijke verstopping kan verbeteren zodra de oorzaak is verholpen; aangeboren of structurele doofheid is meestal blijvend. Een dierenarts kan dit onderscheid maken.
Hoe weet ik of mijn hond doof is aan één of aan beide oren?
Dat is met het blote oog lastig vast te stellen, omdat een hond met één functionerend oor vaak nog normaal lijkt te reageren op geluid. Een BAER-test bij de dierenarts geeft hier uitsluitsel.
Eindconclusie
Doofheid bij honden kan aangeboren of verworven zijn, en de gevolgen en mogelijkheden verschillen sterk per situatie. Vermoed je dat je hond minder goed hoort, of behoort hij tot een ras met een verhoogd risico op aangeboren doofheid? Laat dit dan beoordelen door een dierenarts, zodat je weet waar je aan toe bent en, indien nodig, tijdig kunt bijsturen in training en omgang.
Tot slot
Tot slot: dit artikel vervangt geen dierenartsbezoek. Fidello geeft geen diagnoses en schrijft geen behandelingen voor. Bij twijfel, aanhoudende klachten of acute signalen is een dierenarts altijd de juiste vervolgstap.